NPS Swasthya: १ ऑक्टोबरपासून सुरू होतेय नवी पेन्शन आणि हेल्थ इन्शुरन्स योजना; जाणून घ्या फायदे आणि नियम

वाढता वैद्यकीय खर्च आणि निवृत्तीनंतरची आर्थिक सुरक्षा या दोन्ही गोष्टी एकाच योजनेत मिळवून देण्यासाठी राष्ट्रीय पेन्शन प्रणाली (NPS) अंतर्गत ‘एनपीएस स्वास्थ्य’ (NPS Swasthya) ही नवीन योजना १ ऑक्टोबर २०२६ रोजी लाँच होत आहे.पेन्शन फंड नियामक आणि विकास प्राधिकरणाने (PFRDA) १८ सप्टेंबर रोजी या योजनेच्या मार्गदर्शक तत्त्वांना मंजुरी दिली आहे.

‘एनपीएस स्वास्थ्य’ (NPS Swasthya) म्हणजे नक्की काय?

एनपीएस स्वास्थ्य (NPS Swasthya) ही एक विशेष योजना आहे, जी निवृत्तीसाठी निधी उभारण्यासोबतच आरोग्य विम्याचा (Health Insurance) लाभ देते. या योजनेचे दोन मुख्य भाग आहेत:

• गुंतवणूक खाते: जिथे तुम्ही तुमचे पैसे पेन्शन कॉर्पससाठी गुंतवता.
• सुपर टॉप-अप हेल्थ इन्शुरन्स: हा एक अनिवार्य (Mandatory) आरोग्य विमा आहे, जो तुम्हाला वैद्यकीय आणीबाणीच्या वेळी आर्थिक मदत देतो.

या योजनेसाठी कोण पात्र आहे आणि पूर्वअट काय आहे?

• मुख्य अट (Prerequisite): तुमच्याकडे नियमित NPS Tier-I खाते असणे आवश्यक आहे. जर तुमचे खाते नसेल, तर तुम्ही ‘एनपीएस स्वास्थ्य’सोबतच नवीन NPS Tier-I खाते उघडू शकता. ही योजना मूळ NPS योजनेचीच एक पूरक (supplementary) योजना म्हणून काम करते.
• पात्रता: राष्ट्रीय पेन्शन प्रणालीमध्ये (NPS) खाते उघडण्यास पात्र असलेला कोणताही भारतीय नागरिक या योजनेत सहभागी होऊ शकतो.
• वयोमर्यादा: या योजनेत सहभागी होण्यासाठी वयोमर्यादा १८ ते ७० वर्षे आहे. या विम्याचे नूतनीकरण (Renewal) वयाच्या ८५ व्या वर्षापर्यंत करता येते.
• विमा कव्हर कोणाला मिळेल? या योजनेत ‘फॅमिली फ्लोटर’ पॉलिसीअंतर्गत स्वतः (सबस्क्रायबर), पत्नी/पती आणि जास्तीत जास्त दोन अवलंबून असलेली मुले कव्हर होतात. (टीप: यामध्ये पालकांचा समावेश केलेला नाही).

हेही वाचा | Retirement Planning: 10 पैकी 7 भारतीयांना लवकर निवृत्ती हवी, पण निवृत्तीचा निधी फक्त 28% जमा!

नोंदणी कशी आणि कुठे करावी? (How to Apply)

ही योजना सर्वसामान्यांसाठी लागू झाल्यावर तुम्ही खालील २ मार्गांनी नोंदणी करू शकता:

१. ऑनलाइन माध्यम (eNPS आणि CRA पोर्टल्स): PFRDA चे अधिकृत पोर्टल किंवा Protean (NSDL), CAMS, आणि KFintech सारख्या सेंट्रल रेकॉर्डकीपिंग एजन्सीच्या (CRA) वेबसाईटवरून ऑनलाइन अर्ज करता येईल.

२. ऑफलाइन माध्यम (अधिकृत बँका / PoPs): शासकीय पेन्शन सेवा देणाऱ्या अधिकृत पॉइंट ऑफ प्रेझेंस (PoP) बँकिंग पार्टनर्सना (जसे की स्टेट बँक ऑफ इंडिया – SBI, अ‍ॅक्सिस बँक – Axis Bank इत्यादी) भेट देऊन अर्ज करू शकता.

सुरुवातीला किती पैसे भरावे लागतील?

या योजनेत खाते उघडताना तुम्हाला खालील तीन गोष्टींसाठी सुरुवातीला रक्कम जमा करावी लागेल:

१. पहिल्या वर्षाचा हेल्थ इन्शुरन्स प्रीमियम (करांसहित).

२. वार्षिक देखभाल शुल्क (AMC) ₹२०० (करांसहित).

३. गुंतवणुकीसाठी किमान ₹१,०००.

यानंतर पुढील प्रत्येक वेळी तुम्ही किमान ₹१० रुपये भरूनही खात्यातील गुंतवणूक सुरू ठेवू शकता. विम्याचा प्रीमियम सर्वांसाठी समान नसून, तो इन्शुरन्स कंपनी तुमच्या वयानुसार ठरवेल.

हेल्थ इन्शुरन्स कव्हर किती मिळेल?

या सुपर टॉप-अप पॉलिसीमध्ये चार प्रकारचे ‘डीडक्टिबल’ (Deductible) आणि ‘सम इन्शुअर्ड’ (Sum Insured) पर्याय दिले आहेत:

(डीडक्टिबल (Deductible) म्हणजे काय? – डीडक्टिबल म्हणजे इन्शुरन्स कव्हर सुरू होण्यापूर्वी तुम्हाला स्वतःच्या खिशातून भरावा लागणारा वैद्यकीय खर्च. एकदा का एका वर्षात तुमचा खर्च या डीडक्टिबल मर्यादेच्या पुढे गेला, की पुढील सर्व पात्र खर्च इन्शुरन्स कंपनी उचलते.)

वैद्यकीय खर्चासाठी पैसे काढण्याचे नियम

आजारी पडल्यास किंवा अचानक रुग्णालयात दाखल करावे लागल्यास, तुम्ही तुमच्या ‘एनपीएस स्वास्थ्य’ खात्यातून आंशिक रक्कम (Partial Withdrawal) काढू शकता:

• मर्यादा: तुम्ही खात्यात आजवर जमा केलेल्या एकूण रकमेच्या जास्तीत जास्त २५% रक्कम वैद्यकीय खर्चासाठी काढता येते.
• वेळेची अट नाही: पैसे काढण्यासाठी कोणत्याही ‘वेटिंग पिरियड’ची अट नाही आणि तुम्ही कितीही वेळा पैसे काढू शकता.
• थेट सेटलमेंट: काढलेले पैसे थेट तुमच्या बँक खात्यात न येता, रुग्णालयाच्या किंवा हेल्थकेअर प्रोव्हायडरच्या बिलासाठी थेट सेटल केले जातात.

वैद्यकीय खर्च काढण्याच्या मर्यादेपेक्षा जास्त आल्यास काय?

समजा तुमचे मेडिकल बिल खूप जास्त आले आणि तुम्ही काढू शकणारी २५% रक्कम अपुरी पडत असेल, तर तुम्ही या योजनेतून ‘मुदतीपूर्व बाहेर पडण्याचा’ (Premature Exit) पर्याय निवडू शकता. अशा परिस्थितीत, तुमच्या खात्यातील सर्व रक्कम सुरुवातीला मेडिकल बिलासाठी वापरली जाईल. त्यानंतर जी रक्कम उरेल, ती तुमच्या सामान्य ‘NPS (All Citizen Model)’ खात्यात वळवली जाईल आणि तुमचे ‘एनपीएस स्वास्थ्य’ खाते बंद होईल.

प्रीमियम भरण्यास अडचण आल्यास

दरवर्षी प्रीमियम भरण्यासाठी तुम्ही तुमच्या ‘एनपीएस स्वास्थ्य’ खात्यातील जमा रक्कम वापरण्याचा पर्याय निवडू शकता. परंतु, जर खात्यात पुरेसे पैसे नसतील आणि ग्रेस पिरियड संपूनही प्रीमियम भरला गेला नाही, तर इन्शुरन्स कव्हर रद्द होईल. असे झाल्यास तुमचे ‘एनपीएस स्वास्थ्य’ खाते बंद केले जाईल आणि सामान्य NPS खात्यामध्ये रूपांतरित होईल.

एनपीएस स्वास्थ्य (NPS Swasthya) ही योजना खास मध्यमवर्गीयांना डोळ्यांसमोर ठेवून बनवली आहे. यामुळे निवृत्तीनंतरच्या नियमित उत्पन्नासोबतच कुटुंबाला एका मोठ्या हेल्थ कव्हरची मजबूत सुरक्षा मिळते.