Form 121 for TDS: नवीन आर्थिक वर्षाच्या सुरुवातीपासून, म्हणजेच 1 एप्रिलपासून, करदात्यांसाठी एक महत्त्वाचा बदल झाला आहे. आतापर्यंत TDS टाळण्यासाठी वापरले जाणारे Form 15G आणि Form 15H आता रद्द करण्यात आले असून त्यांच्या जागी एकच फॉर्म आणला गेला आहे, तो म्हणजे Form 121. या बदलामुळे करदात्यांचा गोंधळ कमी होण्याची शक्यता आहे आणि कर प्रक्रिया अधिक सुलभ होणार आहे.
एक फॉर्म, दोन फॉर्मची जागा
यापूर्वी 60 वर्षांखालील व्यक्तींना Form 15G भरावा लागत होता, तर 60 वर्षांवरील ज्येष्ठ नागरिकांना Form 15H वापरावा लागत होता. दोन्ही फॉर्मचा उद्देश एकच होता, म्हणजे जर एखाद्या व्यक्तीचे उत्पन्न करपात्र मर्यादेपेक्षा कमी असेल, तर त्याच्या उत्पन्नावर TDS कापला जाऊ नये. आता Form 121 या दोन्ही फॉर्मची जागा घेतो. वय कितीही असो, सर्वांना आता एकच Form 121 भरायचा आहे. यामुळे करदात्यांना Form 15G भरायचा की Form 15H हा प्रश्न यापुढे पडणार नाही.
Form 121 म्हणजे काय?
Form 121 हे एक स्वयंघोषणापत्र आहे. यामध्ये करदाता हे सांगतो की त्याचे एकूण अपेक्षित उत्पन्न करपात्र मर्यादेपेक्षा कमी आहे, त्यामुळे त्याच्या उत्पन्नावर TDS कापण्यात येऊ नये. हे सहसा बँक ठेवींवरील व्याज, पोस्ट ऑफिस योजनांमधील उत्पन्न किंवा तत्सम स्रोतांसाठी वापरले जाते. Form 121 चा उद्देश जुन्या Form 15G आणि Form 15H सारखाच आहे, फक्त स्वरूप आणि कायदेशीर आधार बदलला आहे.
कायद्यातील बदल काय आहे?
यापूर्वी Form 15G आणि Form 15H हे आयकर अधिनियम 1961 च्या कलम 197A आणि नियम 29C अंतर्गत येत होते. आता नवीन आयकर अधिनियम 2025 अंतर्गत Form 121 हे कलम 393(6) आणि आयकर नियम 2026 च्या नियम 211 अंतर्गत लागू करण्यात आले आहे. उद्देश तोच आहे, परंतु आता Form 121 एका आधुनिक आणि सुधारित कायदेशीर चौकटीत बसवले आहे.
कोण भरू शकतो Form 121?
भारतात राहणारे सर्व व्यक्ती, मग ते 60 वर्षांखालील असोत किंवा ज्येष्ठ नागरिक असोत, Form 121 भरण्यास पात्र आहेत. हिंदू अविभक्त कुटुंब म्हणजेच HUF देखील Form 121 भरू शकते. मात्र कंपन्या आणि भागीदारी संस्था हा फॉर्म भरू शकत नाहीत. त्याचप्रमाणे अनिवासी भारतीय म्हणजेच NRI यांनाही Form 121 भरता येत नाही. मुख्य अट एकच आहे, म्हणजे तुमचे त्या वर्षातील एकूण अपेक्षित उत्पन्न करपात्र मर्यादेपेक्षा कमी असणे आवश्यक आहे.
Form 121 मध्ये कोणती माहिती द्यावी लागते?
Form 121 चे दोन भाग आहेत. पहिला भाग करदात्याने भरायचा असतो. यात नाव, PAN, पत्ता, जन्मतारीख, संपर्क माहिती, उत्पन्नाचा प्रकार, अपेक्षित उत्पन्नाची रक्कम आणि वर्षभरातील एकूण अपेक्षित उत्पन्न यांचा समावेश असतो. काही प्रकरणांमध्ये मागील दोन वर्षांतील आयकर विवरणपत्राची माहितीही द्यावी लागू शकते. दुसरा भाग बँक किंवा उत्पन्न देणारी संस्था भरते. यात पैसे देणाऱ्याची माहिती आणि प्राप्त झालेल्या घोषणापत्राचे तपशील नोंदवले जातात.
कोणती कागदपत्रे लागता?
Form 121 भरण्यासाठी PAN अनिवार्य आहे. त्यासोबत ज्या उत्पन्नावर TDS नको आहे त्या गुंतवणुकीचे किंवा उत्पन्नाचे तपशील द्यावे लागतात. काही परिस्थितींमध्ये वयाचा पुरावाही मागितला जाऊ शकतो. व्याज उत्पन्नाशी संबंधित असल्यास बँक खात्याचे तपशीलही आवश्यक असतात.
करदात्यांसाठी काय अर्थ आहे?
Form 121 हा नवीन आयकर अधिनियम 2025 अंतर्गत कर प्रक्रिया सुलभ करण्याच्या व्यापक प्रयत्नाचा एक भाग आहे. Form 15G आणि Form 15H या दोन वेगळ्या फॉर्ममुळे होणारा गोंधळ दूर करून सरकारने Form 121 च्या रूपाने एक सोपा आणि एकसमान मार्ग तयार केला आहे. ज्यांना कर नियमांची पूर्ण माहिती नाही, त्यांच्यासाठी हा बदल विशेष उपयुक्त ठरेल. बदल कदाचित लहान वाटेल, परंतु TDS व्यवस्थापनाच्या दृष्टीने Form 121 चे आगमन हे एक स्वागतार्ह आणि व्यावहारिक पाऊल आहे.
