unclaimed deposits India: जर तुम्ही कधी एखादे जुने बँक खाते विसरलात, विमा पॉलिसी लॅप्स होऊ दिली, किंवा म्युच्युअल फंडमधील गुंतवणूक दुर्लक्षित केली तर तुम्ही एकटे नाही आहात. सरकारी आकडेवारीनुसार, भारतातील बँका, विमा कंपन्या आणि म्युच्युअल फंडमध्ये मिळून तब्बल ₹73,000 कोटींपेक्षा जास्त रक्कम सध्या unclaimed म्हणजेच बेदावा पडून आहे.
किती पैसे कुठे पडून आहेत?
अर्थ मंत्रालयाने मंगळवारी राज्यसभेत सांगितले की सार्वजनिक क्षेत्रातील बँकांनी जानेवारी 2026 पर्यंत ₹60,518 कोटी रिझर्व्ह बँक ऑफ इंडियाच्या DEA Fund (Depositor Education and Awareness Fund) मध्ये वर्ग केले आहेत.
इतर बेदावा आर्थिक मालमत्तांमध्ये समाविष्ट आहेत:
- ₹8,973.89 कोटी — फेब्रुवारी अखेरपर्यंत unclaimed insurance policies
- ₹3,749.34 कोटी — SEBI नियमांतर्गत idle म्युच्युअल फंड युनिट्स
पैसे बेदावा का राहतात?
खाती किंवा पॉलिसी वर्षानुवर्षे निष्क्रिय राहिल्यावर आर्थिक मालमत्ता unclaimed होतात. सामान्य कारणे अशी:
- बँक खाती किंवा Fixed Deposits dormant राहणे
- Insurance claims कधीच दाखल न केल्या जाणे
- म्युच्युअल फंड युनिट्स विसरणे किंवा redeem न करणे
- nominee तपशील अपूर्ण असणे
DEA Fund सारख्या regulatory escrow खात्यांमध्ये पैसे जमा झाले तरी, ती रक्कम कायदेशीरपणे तुमचीच असते.
सरकार काय करतंय?
अर्थ राज्यमंत्री पंकज चौधरी यांनी सांगितले की नियामक संस्था पुढील उपाययोजना करत आहेत:
- हक्कदार दावेदारांची जलद ओळख
- unclaimed assets चा बॅकलॉग कमी करणे
- नागरिकांसाठी claims प्रक्रिया सुलभ करणे
तुमचे पैसे कसे शोधाल?
Bank Deposits मधील Unclaimed Funds कसे तपासाल?
RBI च्या UDGAM Portal (Unclaimed Deposits Gateway to Access Information) वर जा:
- udgam.rbi.org.in वर जा
- मोबाईल नंबर, नाव, पासवर्ड टाकून OTP verification करा
- लॉग इन करा
- ‘Individual’ टॅबवर क्लिक करा
- खातेधारकाचे नाव व बँक(क) निवडा — सर्व बँका तपासण्यासाठी ‘All’ निवडा
- ओळखपत्र द्या: PAN / Voter ID / Passport / Driving Licence / जन्मतारीख
- Search वर क्लिक करा
जुळणारी माहिती आढळल्यास पोर्टल बँकेचे नाव आणि Unclaimed Deposit Reference Number (UDRN) दाखवेल.
Insurance Policies मधील Unclaimed Amount कसे तपासाल?
- विमा कंपनीच्या वेबसाईटवर नाव, जन्मतारीख, पॉलिसी नंबर आणि PAN देऊन online enquiry करा
- IRDAI च्या Bima Bharosa Portal वर जा: bimabharosa.irdai.gov.in
- तिथे सर्व विमा कंपन्यांच्या unclaimed amount links उपलब्ध आहेत
Mutual Fund Investments मधील Unclaimed Units कसे शोधाल?
- तुमच्या AMC च्या वेबसाईटवर तपासा
- Registrar & Transfer Agent (RTA) च्या वेबसाईटवर पाहा
- MF Central वर लॉग इन करा: mfcentral.com
- Consolidated Account Statement (CAS) तपासा
- MITRA पोर्टलवर शोधा
काही महत्त्वाच्या टिप्स
कागदपत्रे तयार ठेवा — खाते क्रमांक, पॉलिसी ID आणि ओळखपत्र claims प्रक्रिया जलद करतात.
Nomination अपडेट करा — लाभार्थींची माहिती अद्ययावत ठेवा, जेणेकरून भविष्यात गुंतागुंत होणार नाही.
हे का महत्त्वाचे आहे?
₹73,000 कोटींची ही आश्चर्यकारक रक्कम आपल्याला एक महत्त्वाचा धडा शिकवते. आपल्या finances वर लक्ष ठेवणे किती गरजेचे आहे. छोट्या विसरलेल्या ठेवी, lapsed insurance policies किंवा दुर्लक्षित mutual fund investments – हे सगळे कालांतराने मोठी रक्कम बनू शकतात. आजच तपासा. कदाचित तुमचे काही पैसे तुमची वाटच पाहत असतील!
वाचा: Fake Investing Apps पासून वाचण्यासाठी SEBI चा नवा उपाय, जाणून घ्या संपूर्ण माहिती
