RBI Polymer Notes: रिझर्व्ह बँक ऑफ इंडिया (RBI) लवकरच १० आणि २० रुपयांच्या नव्या प्लास्टिक म्हणजेच ‘पॉलिमर’ नोटा (Polymer Notes) बाजारात आणण्याच्या तयारीत आहे. मनीकंट्रोलच्या रिपोर्टनुसार, या नव्या पॉलिमर नोटांचा पायलट प्रोजेक्ट १ एप्रिल २०२७ पासून सुरू होऊ शकतो. विशेष म्हणजे, या नव्या नोटांचा आकार (Size) सध्याच्या १० आणि २० रुपयांच्या नोटांसारखाच ठेवला जाणार आहे. यामुळे नोटा फाटण्याची किंवा लवकर खराब होण्याची समस्या तर दूर होईलच, पण एटीएम मशीनमध्ये बदल करण्याचा बँकांचा मोठा खर्चही वाचेल.
एटीएम मशीनमध्ये बदल करण्याची गरज नाही
जर नव्या नोटांचा आकार सध्याच्या नोटांपेक्षा वेगळा असता, तर बँकांना त्यांच्या एटीएम मशीनमधील कॅश बॉक्स आणि सेन्सर्समध्ये मोठे बदल करावे लागले असते. यासाठी इंजिनिअर्सना बोलावून मशीन पुन्हा सेट करावी लागते. नव्या नोटांचा आकार जुन्या नोटांसारखाच असल्याने बँकांचा हा सुरुवातीचा खर्च पूर्णपणे वाचणार आहे. यामुळे बँकिंग व्यवस्थेचे कोट्यवधी रुपये वाचतील आणि ग्राहकांनाही एटीएममधून या नोटा सहज काढता येतील.
आधी एटीएम बदलांवर खर्च झाले होते १०० कोटी
जेव्हा देशभरात १०० आणि २०० रुपयांच्या नव्या नोटा जारी करण्यात आल्या होत्या, तेव्हा सुमारे २.४ लाख एटीएम मशीनमध्ये बदल करावे लागले होते. या संपूर्ण प्रक्रियेवर तब्बल १०० कोटी रुपये खर्च झाले होते. उदाहरणाने समजून घ्यायचे तर, जर एखाद्या बँकेकडे ८,५०० एटीएम असतील, तर प्रत्येक मशीन सेट करण्यासाठी येणाऱ्या अडीच लाखांच्या खर्चानुसार एकूण खर्च २१.२५ कोटी रुपये होतो. आता समान आकारामुळे हा मोठा खर्च टळणार आहे.
हेही वाचा | IRDAI Health Insurance Rules: आरोग्य विमा घेणाऱ्यांसाठी खूशखबर! एजंट कमिशन घटणार, प्रीमियम होणार स्वस्त?
कशा बनणार या नव्या पॉलिमर नोटा?
या पॉलिमर नोटा (Polymer Notes) बनवण्याची तयारी आरबीआयची उपकंपनी ‘BRBNMPL’ करत आहे. यासाठी आतापर्यंत ६ कंपन्यांनी निविदा भरल्या असून, त्यात भारताच्या युफ्लेक्स (Uflex) या कंपनीचाही समावेश आहे. या नोटांसाठी ‘BOPP’ नावाचे खास मटेरियल वापरले जाईल. या मटेरियलवर विशेष कोटिंग असेल, ज्यामुळे शाई नोटेवर व्यवस्थित चिकटून राहील. सर्वात महत्त्वाची अट म्हणजे, या नोटा बनवताना कोणत्याही प्राण्याची चरबी किंवा प्राण्यांचा डीएनए वापरला जाणार नाही, याची पूर्ण काळजी घेतली जाईल.
कागदी नोटांपेक्षा जास्त काळ टिकणार
सध्याच्या कागदी नोटांच्या तुलनेत या नव्या पॉलिमर नोटा (Polymer Notes) २ ते ४ पट जास्त काळ टिकतात. मात्र, त्या पूर्णपणे देशभरात लागू करण्यापूर्वी, हवामान आणि दैनंदिन वापरात त्या किती टिकतात याची मोठी चाचणी (Field Trial) केली जाईल. यासाठी १० आणि २० रुपयांच्या प्रत्येकी एक अब्ज नोटा बाजारात चाचणीसाठी आणल्या जातील. ही चाचणी यशस्वी ठरल्यास भविष्यात या नोटा मोठ्या प्रमाणावर चलनात येतील.
इतर अनेक देशांमध्ये आधीच वापर सुरू
तुम्हाला माहिती नसेल पण, जगातील अनेक प्रगत देशांमध्ये पॉलिमर नोटांचा (Polymer Notes) वापर आधीपासूनच होत आहे. १९८८ मध्ये ऑस्ट्रेलिया हा प्लास्टिक चलन सुरू करणारा जगातील पहिला देश ठरला होता. आज ब्रिटन, कॅनडा, न्यूझीलंड आणि सिंगापूरमध्येही याच पॉलिमर नोटा वापरल्या जातात. आता आपला भारतही या दिशेने महत्त्वाचे पाऊल टाकत आहे.
निष्कर्ष
थोडक्यात सांगायचे तर, आरबीआयचा हा नवा निर्णय सामान्य लोकांसाठी आणि देशाच्या अर्थव्यवस्थेसाठी खूप फायदेशीर ठरणार आहे. १० आणि २० रुपयांच्या नोटा आपण रोजच्या व्यवहारात सर्वात जास्त वापरतो, त्यामुळे त्या लवकर खराब होतात. पॉलिमर नोटांमुळे (Polymer Notes) आपल्याला मजबूत आणि सुरक्षित चलन मिळेल.
marathifinance.blog वरील सर्व लेख, बातम्या आणि शेअर बाजाराचे अपडेट्स हे केवळ माहिती आणि शैक्षणिक उद्देशासाठी आहेत.
अस्वीकरण (Disclaimer)
marathifinance.blog वरील सर्व लेख, आर्थिक बातम्या आणि शेअर बाजाराशी संबंधित अपडेट्स केवळ माहिती व शैक्षणिक उद्देशाने दिले जातात. याला वैयक्तिक आर्थिक सल्ला समजू नये.
पण एक गोष्ट नक्की! तुम्ही हे लेख केवळ वाचण्याऐवजी त्यातील माहिती समजून घेतली, वेगवेगळ्या पर्यायांचा अभ्यास केला आणि स्वतः विचार करून निर्णय घेतला, तर आर्थिक बाबतीत अधिक जागरूक आणि योग्य निर्णय घेण्यास नक्कीच सक्षम व्हाल.
आमचा उद्देश तुम्हाला काय खरेदी करावे किंवा कुठे गुंतवणूक करावी हे सांगणे नाही, तर आर्थिक निर्णय स्वतः घेता यावेत इतके सक्षम बनवणे हा आहे.
