मराठी फायनान्स

आजच्या काळात प्रत्येक गुंतवणूकदाराला दोन गोष्टी हव्या असतात. एक म्हणजे टॅक्स वाचवणे आणि दुसरे म्हणजे चांगला परतावा मिळवणे. या दोन्ही गोष्टी एकाच ठिकाणी मिळवायच्या असतील तर ELSS फंड हा सर्वोत्तम पर्याय आहे.

चला तर मग जाणून घेऊया ELSS फंड म्हणजे नक्की काय, त्याचे फायदे काय आहेत आणि त्यात गुंतवणूक कशी करायची.

ELSS फंड म्हणजे काय? (What is ELSS Fund?)

ELSS म्हणजे Equity Linked Savings Scheme. हा एक प्रकारचा म्युच्युअल फंड आहे जे प्रामुख्याने शेअर बाजारात गुंतवणूक करते. ELSS फंडाचे सर्वात मोठे वैशिष्ट्य म्हणजे यात गुंतवणूक केल्यास आयकर कायद्याच्या कलम 80C अंतर्गत वर्षाला दीड लाख रुपयांपर्यंत टॅक्स सवलत मिळते.

सोप्या भाषेत सांगायचे झाले तर ELSS म्हणजे असा म्युच्युअल फंड जो तुम्हाला टॅक्स वाचवण्यास मदत करतो आणि त्याचबरोबर तुमची संपत्तीही वाढवतो.

ELSS फंडाची मुख्य वैशिष्ट्ये (Features of ELSS Fund)

१. इक्विटी म्हणजे शेअर बाजारात गुंतवणूक

ELSS फंडाचा किमान ८०% निधी शेअर बाजारातील कंपन्यांच्या शेअर्समध्ये गुंतवला जातो. त्यामुळे दीर्घकाळात यातून चांगला परतावा मिळण्याची शक्यता असते.

२. लॉक इन कालावधी फक्त ३ वर्षे

ELSS फंडाचा लॉक इन कालावधी फक्त ३ वर्षे आहे. म्हणजे तुम्ही गुंतवणूक केल्यानंतर ३ वर्षांनी तुमचा पैसा काढू शकता. इतर टॅक्स सेव्हिंग पर्यायांच्या तुलनेत हा लॉक इन कालावधी सर्वात कमी आहे.

३. कलम 80C अंतर्गत टॅक्स सवलत

ELSS मध्ये गुंतवणूक केल्यास दरवर्षी दीड लाख रुपयांपर्यंत टॅक्स सवलत मिळते. जर तुम्ही ३०% टॅक्स स्लॅबमध्ये आहात तर तुम्ही वर्षाला ४६,८०० रुपयांपर्यंत टॅक्स वाचवू शकता.

४. SIP द्वारे गुंतवणूक शक्य

ELSS मध्ये तुम्ही एकरकमी गुंतवणूक (Lump Sum) किंवा दरमहा SIP (Systematic Investment Plan) द्वारे गुंतवणूक करू शकता. SIP मध्ये तुम्ही दरमहा केवळ ५०० रुपयांपासून सुरुवात करू शकता.

ELSS फंड इतर टॅक्स सेव्हिंग पर्यायांपेक्षा वेगळा कसा?

वरील तुलना पाहिल्यास स्पष्ट होते की ELSS फंड सर्वात कमी लॉक इन कालावधी आणि सर्वाधिक परताव्याची संधी देतो.

ELSS फंडाचे फायदे (Benefits of ELSS Fund)

टॅक्स मध्ये बचत

दरवर्षी दीड लाखापर्यंतची गुंतवणूक कलम 80C अंतर्गत करपात्र उत्पन्नातून वजा होते. यामुळे तुमचा एकूण टॅक्स बोझा कमी होतो.

दीर्घकालीन संपत्ती निर्मिती

ELSS फंड शेअर बाजारात गुंतवणूक करत असल्याने दीर्घकाळात महागाईपेक्षा जास्त परतावा मिळण्याची शक्यता असते. गेल्या १० ते १५ वर्षांमध्ये अनेक ELSS फंडांनी १२% ते १५% वार्षिक परतावा दिला आहे.

कमी लॉक इन कालावधी

फक्त ३ वर्षांचा लॉक इन कालावधी असल्याने इतर टॅक्स सेव्हिंग पर्यायांपेक्षा ELSS मध्ये पैसा अडकून राहत नाही.

SIP ची सुविधा

दरमहा छोटी छोटी गुंतवणूक करूनही तुम्ही टॅक्स सवलतीचा फायदा घेऊ शकता. SIP मुळे बाजाराच्या चढउतारांचा फटका कमी बसतो.

व्यावसायिक व्यवस्थापन

ELSS फंडाचे व्यवस्थापन अनुभवी फंड मॅनेजर करतात. त्यामुळे तुम्हाला स्वतः शेअर बाजाराचा अभ्यास करण्याची गरज नसते.

LTCG टॅक्सचा फायदा

ELSS मधून मिळालेला नफा Long Term Capital Gain (LTCG) म्हणून गणला जातो. एका वर्षात १ लाखापर्यंतचा LTCG करमुक्त असतो. त्यापुढील नफ्यावर केवळ १०% टॅक्स लागतो.

ELSS फंडाचे तोटे किंवा जोखीम (Risk of ELSS Fund)

कोणतीही गुंतवणूक पूर्णपणे जोखीममुक्त नसते. ELSS बाबतही काही गोष्टी लक्षात घेणे आवश्यक आहे.

बाजाराशी संबंधित जोखीम

ELSS शेअर बाजारात गुंतवणूक करते. त्यामुळे बाजार खाली आल्यास तुमच्या गुंतवणुकीचे मूल्यही कमी होऊ शकते. मात्र दीर्घकाळात बाजार वाढतोच असा इतिहास आहे.

परतावा निश्चित नाही

FD किंवा PPF प्रमाणे ELSS मध्ये परतावा निश्चित नसतो. बाजाराच्या कामगिरीनुसार परतावा कमी जास्त होऊ शकतो.

लॉक इन दरम्यान पैसे काढता येत नाहीत

३ वर्षांच्या लॉक इन कालावधीत तुम्ही गुंतवलेले पैसे काढू शकत नाहीत. त्यामुळे आपत्कालीन परिस्थितीत हे पैसे उपलब्ध होत नाहीत.

ELSS फंडात गुंतवणूक कशी करावी?

पायरी १ : KYC पूर्ण करा

ELSS मध्ये गुंतवणूक करण्यासाठी सर्वप्रथम तुमची KYC (Know Your Customer) प्रक्रिया पूर्ण असणे आवश्यक आहे. यासाठी आधार कार्ड, पॅन कार्ड आणि बँक खाते तपशील लागतो.

पायरी २ : योग्य ELSS फंड निवडा

बाजारात अनेक ELSS फंड उपलब्ध आहेत. फंडाची मागील कामगिरी, फंड मॅनेजरचा अनुभव, Expense Ratio आणि फंडाचा आकार बघून योग्य फंड निवडा.

पायरी ३ : SIP किंवा Lump Sum निवडा

तुमच्या आर्थिक परिस्थितीनुसार दरमहा SIP किंवा एकरकमी गुंतवणूक निवडा. नोकरदार व्यक्तींसाठी SIP अधिक सोयीची असते.

पायरी ४ : ऑनलाइन किंवा ऑफलाइन गुंतवणूक

तुम्ही थेट AMC च्या वेबसाइटवर, म्युच्युअल फंड अॅपवर (Groww, Zerodha, Paytm Money) किंवा बँकेद्वारे गुंतवणूक करू शकता. SEBI नोंदणीकृत आर्थिक सल्लागाराचीही मदत घेता येते.

कोणत्या व्यक्तींसाठी ELSS योग्य आहे?

ELSS फंड खालील व्यक्तींसाठी सर्वोत्तम आहे.

• नोकरदार व्यक्ती ज्यांना टॅक्स वाचवायचा आहे आणि त्याचबरोबर चांगला परतावाही हवा आहे अशांसाठी ELSS उत्तम आहे.
• व्यावसायिक व्यक्ती ज्यांचे उत्पन्न जास्त आहे आणि टॅक्स बोझा कमी करायचा आहे त्यांनीही ELSS चा विचार करावा.
• तरुण गुंतवणूकदार जे दीर्घकालीन संपत्ती निर्माण करू इच्छितात त्यांच्यासाठी ELSS हा उत्कृष्ट पर्याय आहे.
• ज्यांना शेअर बाजारात गुंतवणूक करायची आहे पण स्वतः शेअर निवडण्याचा अनुभव नाही त्यांनी ELSS द्वारे अप्रत्यक्षरीत्या बाजारात गुंतवणूक करावी.

ELSS मध्ये नवीन कर प्रणाली (New Tax Regime) आणि जुनी कर प्रणाली

२०२३ पासून भारत सरकारने नवीन कर प्रणाली लागू केली आहे. नवीन कर प्रणालीत कलम 80C अंतर्गत सवलत मिळत नाही. त्यामुळे ELSS च्या टॅक्स सवलतीचा फायदा फक्त जुन्या कर प्रणालीत घेणाऱ्यांनाच मिळतो.

जर तुम्ही जुनी कर प्रणाली वापरत असाल तर ELSS हा टॅक्स सेव्हिंगसाठी सर्वोत्तम पर्याय आहे. जर तुम्ही नवीन कर प्रणाली वापरत असाल तर ELSS फंड फक्त गुंतवणुकीच्या दृष्टिकोनातून म्हणजेच शेअर बाजारातील परताव्यासाठी उपयुक्त ठरतो.

काही लोकप्रिय ELSS फंड (२०२४ नुसार)

भारतातील काही प्रसिद्ध ELSS फंड पुढीलप्रमाणे आहेत.

Mirae Asset Tax Saver Fund, Axis Long Term Equity Fund, Canara Robeco Equity Tax Saver Fund, Quant Tax Plan, SBI Long Term Equity Fund आणि Kotak Tax Saver Fund हे काही लोकप्रिय ELSS फंड आहेत. गुंतवणूक करण्यापूर्वी तज्ञाचा सल्ला घेणे केव्हाही उत्तम.

निष्कर्ष (Conclusion)

ELSS फंड हा टॅक्स वाचवण्याचा आणि संपत्ती वाढवण्याचा एक स्मार्ट मार्ग आहे. कमी लॉक इन कालावधी, चांगला परतावा आणि टॅक्स सवलत या तीन गोष्टी एकत्र मिळणे हे ELSS ला इतर पर्यायांपेक्षा वेगळे आणि आकर्षक बनवते.

मात्र लक्षात ठेवा की शेअर बाजाराशी संबंधित जोखीम नेहमी असते. त्यामुळे गुंतवणूक करण्यापूर्वी तुमच्या आर्थिक उद्दिष्टांचा विचार करा आणि आवश्यकता वाटल्यास SEBI नोंदणीकृत आर्थिक सल्लागाराचा सल्ला घ्या.

“लवकर गुंतवणूक करा, नियमित गुंतवणूक करा आणि दीर्घकाळासाठी गुंतवणूक करा. ELSS तुम्हाला टॅक्स वाचवताना श्रीमंत बनवेल!”

वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न (FAQ)

प्रश्न १ : ELSS मध्ये किमान किती गुंतवणूक करता येते? उत्तर : ELSS मध्ये SIP द्वारे दरमहा केवळ ५०० रुपयांपासून गुंतवणूक सुरू करता येते.

प्रश्न २ : ELSS मधील लॉक इन कालावधीनंतर काय करावे? उत्तर : लॉक इन कालावधी संपल्यानंतर तुम्ही पैसे काढू शकता किंवा गुंतवणूक सुरू ठेवू शकता. दीर्घकालीन गुंतवणूक अधिक फायदेशीर ठरते.

प्रश्न ३ : ELSS मधील SIP साठी प्रत्येक हप्त्याचा लॉक इन वेगळा असतो का? उत्तर : होय. SIP मधील प्रत्येक हप्त्याचा लॉक इन कालावधी त्या हप्त्याच्या तारखेपासून ३ वर्षे असतो.

प्रश्न ४ : ELSS मधून मिळणाऱ्या परताव्यावर टॅक्स लागतो का? उत्तर : होय. एका वर्षात १ लाखापेक्षा जास्त LTCG नफ्यावर १०% टॅक्स लागतो.

प्रश्न ५ : ELSS आणि म्युच्युअल फंड यात काय फरक आहे? उत्तर : ELSS हा एक प्रकारचा म्युच्युअल फंडच आहे. फरक फक्त एवढाच की ELSS मध्ये टॅक्स सवलत मिळते आणि लॉक इन कालावधी असतो.

अस्वीकरण: हा लेख केवळ माहितीपर उद्देशाने लिहिला आहे. म्युच्युअल फंड गुंतवणूक बाजाराच्या जोखमींच्या अधीन आहे. गुंतवणूक करण्यापूर्वी योग्य तज्ञाचा सल्ला घ्यावा.